KONSİL

Sözlük · Çalışma tasarımları

Tanısal doğruluk çalışması nedir?

Tanısal doğruluk çalışması, incelenen bir testin (indeks test) bir hastalığı ya da durumu saptama başarısını, aynı kişilerde uygulanan referans standartla karşılaştırarak ölçer. STARD 2015’e göre sonuçlar tipik olarak duyarlılık ve özgüllük tahminleri olarak bildirilir.

STARD 2015’e göre tanısal doğruluk çalışmaları bir testin klinik referans standartla karşılaştırıldığı çalışmalardır ve sonuçlar tipik olarak testin hedef durumu doğru tanımadaki başarısını gösteren duyarlılık ve özgüllük tahminleri olarak bildirilir. STARD sözlüğüne göre indeks test değerlendirilen testtir; hedef durum, testin saptaması beklenen hastalık ya da durumdur; klinik referans standart, hedef durumun varlığını ya da yokluğunu belirlemede mevcut en iyi yöntemdir, hatasız bir referans standart ise altın standart olurdu. Duyarlılık, hedef durumu olanlardan testi pozitif çıkanların oranı; özgüllük, hedef durumu olmayanlardan testi negatif çıkanların oranıdır.

STARD’a göre duyarlılık ve özgüllük sabit test özellikleri değildir; hastaların başvuruş biçimine ve önceki testlere göre ortamdan ortama değişir. STARD açıklaması, uygun hastaları bulma yöntemlerindeki farkların hedef durumun yelpazesini ve sıklığını, dolayısıyla doğruluk tahminlerini etkileyebildiğini belirtir; bu yüzden STARD, katılımcıların nasıl, nerede ve ne zaman alındığının raporda yer almasını ister.

STARD 2015 30 maddelik bir listedir (BMJ 2015;351:h5527). Madde 5, veri toplamanın testler uygulanmadan önce mi (prospektif) sonra mı (retrospektif) planlandığının belirtilmesini ister. Türkçe uyarlamada bu çalışma türü “tanı doğruluğu çalışması” diye geçer.

Örnek

Varsayımsal bir çalışmada hızlı bir antijen testi (indeks test) ve PCR (referans standart) aynı hastalara uygulanır. PCR sonucu pozitif 100 hastanın 90’ında antijen testi de pozitifse duyarlılık %90; PCR sonucu negatif 200 hastanın 190’ında test negatifse özgüllük %95’tir.

Dikkat edilecek nokta

STARD’a göre duyarlılık ve özgüllük sabit değildir; ortama ve hasta yelpazesine göre değişir. STARD sözlüğü klinik referans standardı mevcut en iyi yöntem, altın standardı ise hatasız referans standart olarak tanımlar; bu tanımlara göre iki terim aynı şey değildir.

İlgili terimler

Rehberler ve araçlar

Kaynaklar

  1. STARD 2015: an updated list of essential items for reporting diagnostic accuracy studies — BMJ, 2015
  2. STARD 2015 guidelines for reporting diagnostic accuracy studies: explanation and elaboration — BMJ Open, 2016
  3. MeSH: Sensitivity and Specificity — U.S. National Library of Medicine, 2018
  4. STARD 2015 kriterlerinin Türkçe uyarlaması — Türkiye Klinikleri Biyoistatistik Dergisi (EQUATOR Network), 2019