KONSİL

Sözlük · İstatistik

Duyarlılık ve özgüllük nedir?

Duyarlılık, hastalığı olanlar arasında testin doğru biçimde pozitif bulduğu oran; özgüllük, hastalığı olmayanlar arasında testin doğru biçimde negatif bulduğu orandır. İkisi de 2×2 tablodan, referans standarda göre hesaplanır; pozitif ve negatif prediktif değerler ise hastalık sıklığına (prevalansa) bağlıdır.

2×2 tabloda satırlar test sonucunu (pozitif/negatif), sütunlar referans standarda göre hastalık durumunu gösterir; hücreler gerçek pozitif (GP), yanlış pozitif (YP), yanlış negatif (YN) ve gerçek negatif (GN) olarak adlandırılır (Parikh ve ark., 2008). Duyarlılık = GP / (GP + YN), özgüllük = GN / (GN + YP)’dir. Altman ve Bland (1994)’a göre ikisi de oran olduğundan güven aralıkları standart yöntemlerle hesaplanabilir.

Klinik uygulamada bilinen şey test sonucudur; bu nedenle Altman ve Bland, testin doğru tanı koyma olasılığını prediktif değerlerle sorgular: pozitif prediktif değer (PPD) = GP / (GP + YP), negatif prediktif değer (NPD) = GN / (GN + YN). Parikh ve ark.’na göre diğer etkenler sabitken PPD prevalansla artar, NPD ise azalır.

Altman ve Bland, bir testin klinik uygulamadaki prediktif değerlerinin test edilen hastalardaki anormallik prevalansına kritik biçimde bağlı olduğunu ve bir çalışmada gözlenen prediktif değerlerin her yerde geçerli olmadığını belirtir. Aynı kaynağa göre prevalans çok düşükse duyarlılık ve özgüllük yüksek olsa bile PPD 1’e yaklaşmaz; genel nüfus taramasında pozitif sonuçların birçoğunun yanlış pozitif olması kaçınılmazdır.

Örnek

Varsayımsal bir taramada 1.000 kişinin 100’ü hastadır (prevalans %10); duyarlılık %90, özgüllük %95 ise GP 90, YN 10, YP 45, GN 855 olur, PPD = 90 / 135 = %66,7 ve NPD = 855 / 865 = %98,8 çıkar. Aynı test 10.000 kişide prevalansın %1 olduğu (100 hasta) bir popülasyona uygulanırsa GP 90, YP 495 olur ve PPD 90 / 585 = %15,4’e düşer.

Dikkat edilecek nokta

Altman ve Bland (1994)’a göre prediktif değerler test edilen hastalardaki prevalansa kritik biçimde bağlıdır; bu ifadenin okunuşuna göre bir çalışmada bulunan PPD ya da NPD, prevalansı farklı bir ortama doğrudan taşınamaz.

İlgili terimler

Rehberler ve araçlar

Kaynaklar

  1. Diagnostic tests 1: sensitivity and specificity — BMJ, 1994
  2. Diagnostic tests 2: predictive values — BMJ, 1994
  3. Understanding and using sensitivity, specificity and predictive values — Indian Journal of Ophthalmology, 2008
  4. Diagnostic Testing Accuracy: Sensitivity, Specificity, Predictive Values and Likelihood Ratios — StatPearls Publishing (NCBI Bookshelf), 2023