Data curation ne demek? CRediT rolü

Data curation (veri küratörlüğü), CRediT sınıflamasında araştırma verisinin hem ilk kullanım hem de sonraki yeniden kullanım için yönetilmesini kapsayan roldür: veriyi üstveriyle tanımlamak, temizlemek ve korumak. Veriyi toplamak ya da analiz etmek başka rollere girer.

CRediT’in Türkçe topluluk çevirisinde bu rol “Veri düzenleme” adıyla geçer.

Data curation, ANSI/NISO Z39.104-2022 standardı olarak yayımlanan CRediT (Contributor Roles Taxonomy) sınıflamasının 14 rolünden biridir. NISO’ya (National Information Standards Organization) göre veri küratörlüğü, araştırma verisinin ilk kullanımda ve sonradan yeniden kullanımda işe yarar kalması için yürütülen yönetim işidir: veriye açıklama eklemek (üstveri/metadata üretmek), veriyi ayıklayıp temizlemek ve korumak. Verinin yorumlanması için gerekliyse yazılım kodu da bu kapsamdadır. Standardın önsözü, veri küratörlüğünü çok yazarlı çalışmalarda görünür kılınmak istenen katkılar arasında sayar.

NISO’nun örnekleri arasında veriyi temizlemek, kataloglamak, arşivlemek ve saklamak; farklı biçim ve kaynaklardaki verileri birleştirmek; veri açıklamalarını, üstveriyi, sürüm denetimini ve belgeleri güncel tutmak; verinin bulunabilir, erişilebilir, birlikte çalışabilir ve yeniden kullanılabilir kalması için koruma stratejisi geliştirmek yer alır. Bu dört nitelik, veri yeniden kullanımını artırmak için önerilen FAIR ilkeleridir.

Veriyi toplamak ya da üretmek Investigation, analiz etmek Formal analysis rolüdür. Analiz kodunu yazmak Software’dir; kod, yalnızca verinin kendisini yorumlamak için gerektiğinde veri küratörlüğüne girer. Temizlik küratörlük sayıldığından, veriyi hem temizleyen hem analiz eden kişi iki rolü birlikte yazabilir.

Örnek

Varsayımsal bir çok merkezli kayıt çalışmasında, üç hastanenin tablolarını tek biçimde birleştiren, her değişkenin tanımını yazan ve veri setinin tarihli sürümlerini tutan ekip üyesi beyanda şöyle görünür: E.F.: Data curation.

Dikkat edilecek nokta

Veri küratörlüğü veri toplamak değildir: ölçümü yapmak ya da deneyi yürütmek Investigation’dır; küratörlük, var olan veriyi hazırlama, tanımlama ve koruma işidir.

İlgili terimler

Rehberler ve araçlar

CRediT Katkı Beyanı: Örnekler ve Ücretsiz Üreteç

Kaynaklar

Data curation – CRediT — NISO (CRediT)
ANSI/NISO Z39.104-2022, CRediT, Contributor Roles Taxonomy — NISO, 2022
CRediT role descriptors — NISO (CRediT)
The FAIR Guiding Principles for scientific data management and stewardship — Scientific Data (Wilkinson et al.), 2016
CRediT Türkçe çevirisi (Turkish translation of CRediT) — Tahtali ve Turhan, Contributorship Collaboration (CC BY 4.0)