KONSİLYanlış dergi seçiminin bedeli para değil, zamandır: kapsam dışı bir gönderi 2-6 hafta editör masasında bekler, desk reject ile döner, format başka dergiye göre yeniden yapılır ve takvim üç ay kaymıştır — hakem bile görmeden. Bu rehber, dergi seçimini duygudan ("herkes oraya gönderiyor") ölçüte taşımak için gereken tabloları tek yerde toplar.
1. Metrikleri doğru oku: IF, CiteScore, SJR, çeyreklik
| Metrik | Kim hesaplar | Ne ölçer | Tuzağı |
|---|---|---|---|
| Impact Factor (IF/JIF) | Clarivate (JCR) | Son 2 yılın makalelerine bu yıl yapılan ortalama atıf | Lisanslıdır; sitelerde gezen "IF" değerleri sıklıkla eski ya da uydurmadır — JCR'den doğrulayın |
| CiteScore | Elsevier (Scopus) | 4 yıllık pencerede ortalama atıf | Pencere farkı yüzünden IF ile doğrudan karşılaştırılamaz |
| SJR | Scimago (Scopus verisiyle) | Atıfın nereden geldiğini ağırlıklandırır | Küçük alanlarda yıldan yıla oynaktır |
| h-index (dergi) | Çeşitli (Scholar, OpenAlex) | Derginin tarihsel birikimi | Eski ve büyük dergiyi kayırır; yeni iyi dergiyi görmez |
| Çeyreklik (Q1–Q4) | JCR ve Scimago ayrı ayrı | Derginin kendi kategorisi içindeki dilimi | Aynı dergi iki kategoride farklı Q'da olabilir; "Q1" derken kategori söylenmeli |
Çeyreklik nasıl okunur: Q1 = kategorisindeki dergilerin en çok atıf alan %25'i. Doçentlik ve teşvik başvurularında hangi kaynağın (JCR mi Scimago mu) ve hangi yılın esas alındığı fark yaratır — başvuru şartnamesindeki tanımı birebir okuyun.
2. Asıl soru: dergi senin konunu gerçekten basıyor mu?
Metrikten daha önemli tek ölçüt budur. Derginin "aims & scope" sayfası ne dediği değil, son 2-3 yılda fiilen ne bastığıdır. Pratik yöntem: derginin arşivinde kendi anahtar kelimelerinizle arayın ve son 3 yılda kaç makale çıktığını sayın. Konunuzda yılda 1-2 makale basan "yüksek IF'li" dergi, konunuzda yılda 40 makale basan orta dergiden daha kötü bir hedeftir — editörün masasından dönme olasılığınız yüksektir.
3. Açık erişim ve APC: ne ödersin, ne ödemezsin
| Model | Okur ne öder | Yazar ne öder | Not |
|---|---|---|---|
| Abonelik (kapalı) | Kütüphane/abonelik | Genelde ücretsiz | Erişim sınırlı; bazıları "hybrid" OA seçeneği satar |
| Gold OA | Ücretsiz | APC — alan ve dergiye göre tipik olarak birkaç yüz $ ile 5.000$+ arası | Faturayı kim ödeyecek, göndermeden önce netleştirin |
| Hybrid | Karma | OA istersen APC | Bazı fon kuruluşları hybrid APC'yi karşılamaz |
| Diamond/Platinum OA | Ücretsiz | Ücretsiz | Kurum/dernek destekli; DergiPark dergilerinin çoğu bu modeldedir |
| Green OA | — | Ücretsiz | Kabul edilmiş sürümü arşive (ör. kurumsal depo) koyma hakkı; ambargo süresine bakın |
APC indirimi: Birçok yayıncının Türkiye dahil ülkelere indirim (waiver) programı vardır; ayrıca TÜBİTAK ULAKBİM'in bazı yayıncılarla dönüşümlü anlaşmaları APC'yi karşılayabilir — kütüphanenize sormadan APC ödemeyin.
4. Predatör dergi kontrol listesi
Şüpheli dergiyi tek bir işaret ele vermez; aşağıdakilerin birkaçı bir aradaysa uzak durun:
| Kontrol | Güvenilirde | Predatörde |
|---|---|---|
| Açık erişimse DOAJ kaydı | Var | Yok ya da "başvurduk" bahanesi |
| Editör kurulu | Gerçek, doğrulanabilir isimler; kurumları tutarlı | İsimler izinsiz kullanılmış ya da hiç bulunamıyor |
| İndeks iddiaları | "Scopus'ta" deniyorsa Scopus'un kendi listesinden doğrulanır | "Google Scholar'da indeksli" gibi anlamsız iddialar |
| Davet e-postaları | Nadir, alakalı | Alakasız alanda övgü dolu toplu spam |
| Hakem süreci vaadi | Gerçekçi süre (haftalar-aylar) | "7 günde kabul" garantisi |
| APC şeffaflığı | Sitede açık, gönderim ÖNCESİ belli | Kabul mailinden sonra ortaya çıkan fatura |
| Web sitesi / DOI | Çalışan DOI'ler, düzgün arşiv | Kırık linkler, DOI'siz "makaleler" |
Pratik kural: Think-Check-Submit listesinden geçmeyen dergiye göndermeyin. Bir kez predatör dergide çıkan makale geri alınamaz — aynı veri ikinci kez "gerçek" dergiye gönderilemez.
5. DergiPark ve ulusal dergiler: ne zaman doğru adres?
DergiPark, TÜBİTAK ULAKBİM'in akademik dergi barındırma platformudur; Türkiye'de yayımlanan iki binden fazla hakemli dergi süreçlerini buradan yürütür. Sık karıştırılan ayrım şudur:
| DergiPark | TR Dizin | |
|---|---|---|
| Nedir | Dergi barındırma ve gönderi platformu | ULAKBİM'in kalite ölçütlü indeksi |
| Ne anlama gelir | Dergi süreçlerini burada yürütüyor — tek başına kalite garantisi değil | Dergi, belirli hakemlik ve yayın etiği ölçütlerini karşılamış |
| Nasıl kontrol edilir | dergipark.org.tr'de dergi sayfası | Dergi sayfasındaki "TR Dizin" rozeti + trdizin.gov.tr'den doğrulama |
Ulusal dergi şu durumlarda doğru hedeftir: bulgular ulusal sağlık sistemi / eğitim sistemi / topluma özgüyse; hedef okur Türkçe konuşuyorsa; akademik yükseltme şartnamen "ulusal hakemli dergide makale" maddesi içeriyorsa (çoğu şartname TR Dizin'i esas alır — DergiPark'ta olması yetmez, TR Dizin'de olmasına bakın); ve APC bütçen yoksa (DergiPark dergilerinin büyük kısmı ücretsizdir). Uluslararası görünürlük birincil hedefse İngilizce yayın yapan, Scopus/WoS'ta taranan bir dergiye yönelin — ikisi rakip değil, farklı işlerin araçlarıdır.
6. Desk reject nedir, nasıl önlenir?
Desk reject (masadan ret), makalenin hakeme hiç gönderilmeden editör tarafından reddedilmesidir. Büyük dergilerde gönderilerin ciddi bir bölümü — bazı dergilerin kendi bildirdiği rakamlarla yarısından fazlası — bu aşamada elenir. Kötü haberi iyi habere çevirin: desk reject sebeplerinin neredeyse tamamı gönderMEDEN önce düzeltilebilir niteliktedir:
| Sebep | Önlemi |
|---|---|
| Kapsam dışı (en sık sebep) | Bölüm 2'deki fiilî-yayın kontrolü; şüphedeysen editöre kısa bir "presubmission inquiry" yaz |
| Yenilik katkısı ilk sayfada görünmüyor | Özetin son cümlesi "bu çalışma literatüre ... ekler" cümlesi olsun — editör orayı okur |
| Dil kalitesi | Göndermeden önce ana dili İngilizce olan/dil editörü bir okuma; kısa cümle, etken çatı |
| Dergi formatına uyulmamış | Yazar rehberini şablon gibi uygulayın: kelime sınırı, kaynak stili, görsel formatı |
| Etik beyanlar eksik | Kurul karar no + onam cümlesi + çıkar çatışması + veri paylaşım beyanı gönderi anında hazır olsun |
| Yüksek benzerlik (intihal) skoru | Yöntem bölümündeki kalıp cümleleri bile kendi cümlenizle yazın; alıntıyı atıfsız bırakmayın |
| Kapak mektubu yok / şablon | Aşağıdaki 5 maddelik yapıyı dergiye özel doldurun |
| Tasarım, derginin asgari çıtasının altında | Bazı dergiler ör. tek merkezli retrospektifleri baştan almaz — yazar rehberindeki "we do not consider" listesine bakın |
Kapak mektubu: 5 cümlelik iskelet
- Makalenin başlığı ve türü (özgün araştırma / derleme / olgu)
- Tek cümlede ana bulgu — sayıyla
- Neden bu dergi: derginin yakın tarihli 1-2 ilgili yayınına atıf
- Etik beyan: kurul onayı, çıkar çatışması, başka yerde değerlendirilmediği
- Varsa hakem önerisi / hariç tutma talebi
7. Karar akışı: 3 dergilik plan
- Konunuzda son 3 yılda gerçekten yayın basan 6-8 dergiyi listeleyin (metrik değil, fiilî basım)
- Erişim modeli ve APC'ye göre eleyin (bütçe + fon şartları)
- Predatör kontrolünden geçirin (Bölüm 4)
- Kalanları A / B / C diye sıralayın: A = en iyi uyum, C = güvenli liman; ret gelirse formatı bir sonrakine çevirip 1 hafta içinde gönderin — momentum kaybettirmeyin
- Aynı anda yalnız BİR dergiye gönderin — eşzamanlı gönderim etik ihlaldir
Sık sorulan sorular
Ret sonrası aynı dergiye tekrar gönderilir mi?
"Reject" kararı verilen makale, editör açıkça davet etmedikçe (reject & resubmit) aynı dergiye tekrar gönderilmez. "Major revision" ise ret değildir — davettir; süresinde, madde madde cevap mektubuyla dönün.
Dergi "transfer" önerdi — kabul etmeli miyim?
Büyük yayıncılar reddettikleri makaleyi kendi alt dergilerine yönlendirir. Zaman kazandırır (hakem raporları çoğu kez taşınır) ama alt derginin de Bölüm 2-4 kontrollerinden geçmesi şartıyla kabul edin — transfer, kalite kontrolünün yerine geçmez.
Editöre göndermeden önce yazabilir miyim?
Evet — "presubmission inquiry" özellikle kapsam şüphesinde iki tarafın da zamanını korur: 250 kelimelik özet + "kapsamınıza uyar mı" sorusu yeterlidir.
Kaynaklar ve standartlar
- DOAJ — Directory of Open Access Journals (doaj.org)
- Think-Check-Submit — dergi güvenilirlik kontrol listesi (thinkchecksubmit.org)
- COPE — yayın etiği ilkeleri (publicationethics.org)
- DergiPark (dergipark.org.tr) ve TR Dizin (trdizin.gov.tr)
- OpenAlex — dergilerin fiilî yayın ve atıf verileri (openalex.org)
Bu taramayı senin yerine yapan bir adım var
KONSİL'in Yayıncı adımı, fikrinin düştüğü konu başlıklarında son 3 yılda fiilen en çok yayın basan dergileri OpenAlex verisiyle bulur; açık erişim/APC bilgisini, DOAJ kontrolünü ve konu-içi çeyrekliği yanına yazar — ulusal dergi adayını da ayrıca arar, bulamazsa bunu dürüstçe söyler.
Örnek rapordaki dergi önerilerini gör → Kapalı betaya başvur →