Prevalans ve insidans nedir?
Prevalans, belirli bir anda (nokta prevalansı) ya da dönemde (dönem prevalansı) hastalığı olan kişilerin, yeni ve eski tüm olgular dahil, nüfusa oranıdır. İnsidans yalnızca yeni olguları sayar: kümülatif insidans riski, insidans hızı ise kişi-zamanı payda alarak olguların oluşma sıklığını verir.
CDC’ye göre prevalans, nüfusun belirli bir hastalığa ya da özelliğe sahip kesiminin oranıdır ve hem yeni hem önceden var olan olguları içerir. Nokta prevalansı belirli bir tarihte, dönem prevalansı ise bir zaman aralığının herhangi bir anında hastalığı olanları ölçer. StatPearls (Tenny ve Hoffman) aynı iki ölçüyü tanımlar. CDC, başlangıç tarihi belirlenmesi güç olan uzun süreli hastalıklarda insidans yerine sıklıkla prevalansın ölçüldüğünü belirtir.
İnsidans, belirli bir dönemde ortaya çıkan yeni olguları sayar ve CDC’ye göre iki türü vardır. Kümülatif insidans (insidans proporsiyonu, risk, atak hızı), başlangıçta hastalıksız olan popülasyonun belirli bir sürede hastalanan oranıdır. İnsidans hızı (kişi-zaman hızı) ise zamanı doğrudan paydaya katar: payda, izlenen herkesin gözlendiği sürelerin toplamıdır.
CDC’ye göre prevalans hem insidansa hem hastalığın süresine bağlıdır: yüksek prevalans yüksek insidansı, tedavi edilmeden uzun süre hayatta kalmayı ya da ikisini; düşük prevalans düşük insidansı, hızlı ölümle sonuçlanan bir süreci ya da hızlı iyileşmeyi yansıtabilir. Freeman ve Hutchison (1980), durağan bir popülasyonda prevalans, insidans ve süreden ikisinin üçüncüyü verdiğini belirtir. StatPearls’a göre hastalık uzun sürüyorsa ve insidans ile iyileşme/ölüm hızları görece sabitse (durağan durum) prevalans yaklaşık olarak insidans × hastalık süresidir; bu yaklaşım yalnızca prevalans düşükken geçerlidir.
Örnek
Varsayımsal bir kentte 1 Ocak’ta 10.000 kişinin 200’ü diyabetlidir: nokta prevalansı 200 / 10.000 = 0,02, yani %2’dir. Yıl içinde diyabeti olmayan 9.800 kişiden 49’una yeni tanı konursa kümülatif insidans 49 / 9.800 = 0,005, yani %0,5’tir.
Dikkat edilecek nokta
CDC’ye göre prevalans ve insidans sık karıştırılır ve temel fark paylarındadır: insidansın payı yalnızca yeni olgular, prevalansın payı ise o dönemde var olan tüm olgulardır. CDC’nin prevalansın insidansa ve süreye bağlı olduğu açıklamasının okunuşuna göre, uzun süren kronik bir hastalıkta insidans düşük olsa da prevalans yüksek olabilir.
İlgili terimler
Rehberler ve araçlar
Kaynaklar
- Principles of Epidemiology in Public Health Practice, Third Edition, Lesson 3, Section 2: Morbidity Frequency Measures — U.S. Centers for Disease Control and Prevention, 2012
- Measures of disease frequency: prevalence and incidence — Nephron Clinical Practice (Karger), 2010
- Prevalence, incidence and duration — American Journal of Epidemiology (Oxford University Press), 1980
- Prevalence — StatPearls Publishing (NCBI Bookshelf), 2023