Kesitsel çalışma nedir?
Kesitsel çalışmada araştırmacı, seçilen bir örneklemdeki herkesi tek bir zaman noktasında değerlendirir; maruziyet ve sonuç aynı anda ölçülür. STROBE’a göre sıklıkla hastalığın, risk etkenlerinin ya da maruziyetin yaygınlığını (prevalans) saptamak için kullanılır. Ölçümler tek seferde yapıldığından maruziyetin sonuçtan önce geldiğini göstermek güçtür.
STROBE’a göre kesitsel çalışmada araştırmacılar örneklemdeki tüm bireyleri aynı zaman noktasında değerlendirir. Setia’ya göre kohort ve vaka-kontrolün aksine katılımcılar maruziyete ya da sonuca göre değil, yalnızca dâhil etme ve dışlama ölçütlerine göre seçilir; tasarım nüfus temelli anketlerde ve klinik temelli örneklerde hastalık prevalansını belirlemek için kullanılır.
STROBE’a göre bazı kesitsel çalışmalar çözümleyicidir: maruziyet gruplarında hastalık yaygınlığı karşılaştırılabilir ya da hastalığı olanlarla olmayanlarda maruziyet odds’u kıyaslanabilir. Aynı belgeye göre zorluk, maruziyetin hastalıktan önce geldiğini göstermektir; maruziyet doğuştan ya da genetikse, ikisi aynı anda ölçülse bile sıra konusunda güven duyulabilir.
Setia’ya göre ölçüm tek seferlik olduğundan nedensel ilişki çıkarmak zordur. Örneğin fazla kilolu kişiler egzersizi artırmış ya da beslenmesini değiştirmiş olabilir; ankette bu kişiler daha çok egzersiz yapıyor ve daha çok salata yiyor görünebilir, yani ilişkinin yönü yanlış okunabilir. Aynı yazar, prevalansın yeni olguların sıklığına olduğu kadar olguların ne kadar süre hayatta kaldığına da bağlı olduğunu ve kesitsel taramaların tek başına hastalık eğilimlerini açıklamayabileceğini belirtir. Setia’ya göre bu çalışmalar görece hızlı ve ucuzdur.
Örnek
Varsayımsal bir çalışmada, bir üniversitede rastgele seçilen öğrencilere aynı hafta içinde anket uygulanır; uyku süresi ve depresif belirtiler birlikte ölçülür. Depresif belirtisi olanların oranı o hafta için prevalansı verir, ancak uykunun belirtilerden önce mi sonra mı bozulduğu bu veriden anlaşılamaz.
Dikkat edilecek nokta
Setia’ya göre kesitsel veriden nedensel ilişki çıkarmak zordur; STROBE de maruziyetin hastalıktan önce geldiğini göstermenin güç olduğunu belirtir. Bu ifadelerin okunuşuna göre bulgu “ilişkilidir” diye anlatılmalı, yönü gösterilmeden “yol açar” denmemelidir.
İlgili terimler
Rehberler ve araçlar
Kaynaklar
- Strengthening the Reporting of Observational Studies in Epidemiology (STROBE): Explanation and Elaboration — PLOS Medicine, 2007
- Methodology Series Module 3: Cross-sectional Studies — Indian Journal of Dermatology, 2016
- MeSH: Cross-Sectional Studies — U.S. National Library of Medicine, 2018