Prospektif çalışma nedir?
Prospektif (ileriye dönük) çalışmada araştırma önce planlanır; katılımcılar alınır ve veriler sonuçlar ortaya çıkarken, ileriye doğru toplanır. Prospektif–retrospektif ayrımının bir ölçütü, verinin araştırma fikrinden önce mi sonra mı toplandığıdır (STARD 2015, STROBE). Bir örneği, katılımcıları başlangıçta ölçüp zaman içinde izleyen prospektif kohort çalışmasıdır.
Prospektif çalışmada araştırmacı çalışmayı sonuçlar oluşmadan kurar ve veriyi ileriye doğru toplar. STARD 2015, tanı doğruluğu çalışmalarında veri toplamanın testler uygulanmadan önce planlandığı çalışmayı prospektif sayar; STROBE açıklama belgesi ise kullanımlardan birinde ayrımın, verinin çalışma fikrinin doğduğu zamana göre ne zaman toplandığına dayandığını aktarır. STARD açıklamasına göre soru testlerden önce konursa yöntemler ve veri toplama protokole göre baştan düzenlenebilir.
Setia’ya göre prospektif kohortta araştırmacı katılımcıları tanımlar, başlangıçta maruziyeti ve karıştırıcı olabilecek değişkenleri ölçer, sonra katılımcıları izleyip sonucu değerlendirir; ölçümler daha doğru ve tekdüze yapılabilir, bu da bellek ya da öznel değerlendirme gerektiren maruziyetlerde yararlıdır. Aynı yazara göre sınırlılıklar zaman ve maliyettir, izlemden kayıplar da yanlılık kaynağıdır. Euser ve arkadaşları prospektif kohortun başlıca üstünlüğünü doğruluk, retrospektif kohortunkini verimlilik olarak özetler.
Setia’ya göre vaka-kontrol çalışmasının katılımcıları da ileriye dönük alınabilir; bu yüzden “prospektif” sözcüğü “kohort” ile eşanlamlı sayılmamalıdır, ancak bazı yazarlar onu bu anlamda kullanır (STROBE). “Prospektif” sözcüğü deneysel demek de değildir: ICMJE klinik çalışmayı, katılımcılara müdahaleyi ileriye dönük atayan araştırma olarak tanımlar; maruziyeti araştırmacının belirlemediği, deney olmayan çalışmaların kaydını ise önerir ama zorunlu tutmaz.
Örnek
Varsayımsal bir çalışmada, kalp cerrahisi geçirecek hastalar ameliyattan önce çalışmaya alınır, başlangıç ölçümleri kaydedilir ve yıllar boyunca düzenli aralıklarla izlenerek komplikasyonlar not edilir. Veri, sonuçlar ortaya çıkarken toplandığı için çalışma prospektiftir.
Dikkat edilecek nokta
ICMJE’nin tanımına göre klinik çalışma müdahaleyi katılımcılara ileriye dönük atar; bu tanımın okunuşuna göre, maruziyeti araştırmacının belirlemediği prospektif bir kohort deney sayılmaz. Euser ve arkadaşlarına göre prospektif ve retrospektif tasarımlar kendiliğinden üstün ya da aşağı diye sınıflandırılmamalıdır; STARD açıklaması da geriye dönük çalışmaların rutin uygulamayı bazen daha iyi yansıtabildiğini, ancak uygun hastaları kaçırabileceğini ve çoğu kez daha düşük kaliteli veri verdiğini belirtir.
İlgili terimler
Rehberler ve araçlar
Kaynaklar
- STARD 2015: an updated list of essential items for reporting diagnostic accuracy studies — BMJ, 2015
- STARD 2015 guidelines for reporting diagnostic accuracy studies: explanation and elaboration — BMJ Open, 2016
- Strengthening the Reporting of Observational Studies in Epidemiology (STROBE): Explanation and Elaboration — PLOS Medicine, 2007
- Methodology Series Module 1: Cohort Studies — Indian Journal of Dermatology, 2016
- Methodology Series Module 2: Case-control Studies — Indian Journal of Dermatology, 2016
- Cohort studies: prospective versus retrospective — Nephron Clinical Practice, 2009
- Recommendations for the Conduct, Reporting, Editing, and Publication of Scholarly Work in Medical Journals: Clinical Trials (Registration) — ICMJE