Meta-analiz nedir?

Cochrane El Kitabı’na göre meta-analiz, iki ya da daha fazla ayrı çalışmanın sonuçlarının istatistiksel birleştirilmesidir ve tipik olarak iki aşamalıdır: önce her çalışma için aynı biçimde bir özet istatistik (örneğin risk oranı ya da ortalama fark) hesaplanır, sonra bunların ağırlıklı ortalaması alınır; ters varyans yönteminde standart hatası küçük, yani daha kesin çalışmalar daha çok ağırlık alır. Cochrane, birleştirmenin kesinliği artırabileceğini, ancak çalışma tasarımları, çalışma içi yanlılıklar, çalışmalar arası değişkenlik ve raporlama yanlılıkları özenle ele alınmazsa ciddi biçimde yanıltabileceğini belirtir. Sonuçlar genellikle orman grafiğinde (forest plot) gösterilir.

Aynı kaynağa göre sabit etkili modelde tüm çalışmaların aynı gerçek etkiyi tahmin ettiği varsayılır; rastgele etkili modelde etkilerin birbirinden farklı ama ilişkili olduğu ve bir dağılım izlediği varsayılır. Heterojenlik yoksa iki model aynı sonucu verir. I² istatistiği, etki tahminlerindeki değişkenliğin ne kadarının örnekleme hatasından (şanstan) değil heterojenlikten kaynaklandığını gösterir. Cochrane, meta-analizin yalnızca katılımcı, müdahale ve sonuçlar bakımından yeterince benzer çalışmalar için düşünülmesini ister.

Meta-analiz ile sistematik derleme aynı şey değildir. Cochrane, sayısal sonuçların birleştirilip birleştirilmeyeceğini düşünmeyi sistematik derlemenin bir adımı sayar ve soru, uygunluk ölçütleri ile çalışmaların belirlenip seçilmesine özen gösterilmediyse meta-analizin çok yanıltıcı olabileceğini belirtir; bu ifadelerin okunuşuna göre istatistiksel birleştirme, çalışmaların sistematik seçiminin yerini tutmaz. PRISMA 2020 sentez içeren de içermeyen de sistematik derlemeyi kapsar; yani her derlemede meta-analiz yapılmaz.