Conceptualization ne demek? CRediT rolü

Conceptualization (kavramsallaştırma), CRediT sınıflamasında bir çalışmanın fikrini, araştırma sorusunu ve genel hedef ile amaçlarını oluşturan ya da zaman içinde geliştiren kişinin rolüdür. Çalışmanın neyi yanıtlamayı amaçladığını belirler; yöntem seçimi ise Methodology rolüne girer.

CRediT’in Türkçe topluluk çevirisinde bu rol “Kavramsallaştırma” adıyla geçer.

CRediT (Contributor Roles Taxonomy), bir yayına yapılan katkıları 14 rolle tanımlar ve NISO (National Information Standards Organization) tarafından ANSI/NISO Z39.104-2022 standardı olarak yayımlanmıştır. NISO’ya göre kavramsallaştırma, fikirlerin ve araştırmanın genel hedef ve amaçlarının oluşturulması ya da zaman içinde gelişmesidir. Rol projenin başında başlar ve proje boyunca sürebilir.

NISO’nun örnekleri arasında araştırılmaya değer sorunları belirlemek, araştırma sorusu ve hipotezler geliştirmek, araştırma çerçevelerini, araçlarını ya da deneysel paradigmalarını kurmak ve hedefleri süreç içinde gözden geçirip uyarlamak yer alır.

En yakın rol Methodology’dir. Tanımlar birlikte okunduğunda Conceptualization çalışmanın neyi sorduğunu (hedef, soru, hipotez), Methodology bu soruyu nasıl yanıtlayacağını (tasarım, katılımcılar, ölçüm, analiz teknikleri) belirler. Ancak NISO’nun örnekleri açıklayıcıdır, kesin sınır çizmez: iki listede de “çerçeve” geçer, Supervision ise projenin yönünü şekillendirmeyi de kapsar. Aynı kişi ikisini de yaptıysa iki rol de yazılabilir.

CRediT yazarlığı değil, katkıyı kaydeder. ICMJE (International Committee of Medical Journal Editors) yazarların dört koşulu birlikte karşılamasını önerir: çalışmanın kurgusuna veya tasarımına ya da verinin edinilmesine, analizine, yorumlanmasına önemli katkı; taslağı yazma veya eleştirel gözden geçirme; yayımlanacak sürümü onaylama; çalışmanın doğruluğuna ilişkin sorumluluğu üstlenme. Dört koşulun hepsini karşılamayanların yazar değil, teşekkür bölümünde anılması önerilir.

Örnek

Varsayımsal bir kohort çalışmasında, klinikte gördüğü sorunu araştırma sorusuna ve sınanabilir bir hipoteze dönüştüren asistan ile hedefleri birlikte netleştiren kıdemli meslektaşı beyanda şöyle görünür: A.B., C.D.: Conceptualization.

Dikkat edilecek nokta

Bu rol, yalnızca ilk fikri ortaya atan kişiyle sınırlanmamalıdır. NISO’ya göre rol proje boyunca sürebilir; hedeflerin sonradan gözden geçirilip uyarlanması da bu role girer.

İlgili terimler

Rehberler ve araçlar

Kaynaklar

Conceptualization – CRediT — NISO (CRediT)
ANSI/NISO Z39.104-2022, CRediT, Contributor Roles Taxonomy — NISO, 2022
CRediT role descriptors — NISO (CRediT)
Supervision – CRediT — NISO (CRediT)
Methodology – CRediT — NISO (CRediT)
Defining the Role of Authors and Contributors (ICMJE Recommendations) — International Committee of Medical Journal Editors (ICMJE)
CRediT author statement — Elsevier
CRediT Türkçe çevirisi (Turkish translation of CRediT) — Tahtali ve Turhan, Contributorship Collaboration (CC BY 4.0)