KONSİLAraştırma boşluğu, tez önerilerinde ve proje başvurularında en çok yazılan ama en az kanıtlanan cümledir. Yazılış biçimi genellikle şudur: "Literatürde bu konuda çalışmaya rastlanmamıştır." Bu cümle bir boşluk beyanı değil, bir arama sonucudur; hakemin zihninde ilk uyandırdığı soru da "yeterince mi arandı" olur. Savunulabilir bir boşluk bundan farklı bir şeydir ve farklı yerde aranır.
Yokluk boşluk değildir
Bir konuda yayın bulunmamasının üç olası açıklaması vardır ve yalnız biri iyi haberdir: soru henüz sorulmamıştır, soru sorulmuş ama başka terimlerle yayımlanmıştır, ya da soru sorulmuş ve cevabı kimsenin ilgisini çekmediği için peşine düşülmemiştir. Boşluğu savunmak, üçünü ayırt edip birincide olduğunuzu gösterebilmek demektir.
Bunun pratik sonucu şu: boşluk iddiası tek başına yeterli değildir, yanında neden şimdiye kadar doldurulmadığının makul bir açıklaması olmalıdır. İyi açıklamalar genellikle şunlardır: yöntem yeni erişilebilir hale geldi, veri yeni birikti, iki ayrı alan yeni kesişti, ya da soru bir bağlamda çalışıldı ve başka bir bağlama taşınması hiç denenmedi.
Boşluk türleri
"Boşluk" tek bir şey değildir. Hangi türde olduğunuzu bilmek, hem tasarımınızı hem de giriş bölümünüzü belirler:
| Tür | Ne demek | Nasıl anlaşılır |
|---|---|---|
| Kanıt boşluğu | Çalışmalar var ama sonuçları çelişiyor | Derlemeler "kanıtlar tutarsız" diyor; meta analizde heterojenlik yüksek |
| Popülasyon boşluğu | Soru cevaplandı ama başka bir grupta | Çalışmaların hepsi tek ülke, tek yaş grubu ya da tek uzmanlık düzeyinde |
| Yöntem boşluğu | Ölçüm zayıf ya da tasarım güçsüz | Var olan işler kesitsel, örneklem küçük, sonuç ölçütü öznel |
| Sonuç boşluğu | Kolay ölçülen şey ölçülmüş, asıl önemli olan değil | Memnuniyet ölçülmüş ama davranış, beceri ya da klinik sonuç ölçülmemiş |
| Kesişim boşluğu | İki literatür geniş, kesişimleri boş | Her iki konuda ayrı ayrı yüzlerce yayın, birlikte arandığında sonuç düşüyor |
Kesişim boşluğu, iki alanın ayrı ayrı güçlü bir literatüre sahip olduğu durumlarda iyi gerekçelendirilebilir: her iki tarafın kaynakları iddianızın zeminini zaten kurar. Kesişimin boş olmasının nedenini de göstermek gerekir; iki alan gerçekten hiç buluşmamış mıdır, yoksa buluşmuş ama başka bir adla mı yayımlanmıştır?
Boşluk nerede aranır
- Sistematik derlemelerin sonuç bölümlerinde. Derlemeler alanın haritasını çıkarır ve "gelecek araştırmalar için öneriler" başlığı altında boş bölgeleri genellikle isim isim yazar. Bu bölüm, literatürdeki en yoğun boşluk kaynağıdır ve çoğu kişi hiç okumaz. Derlemelerin nasıl yürütüldüğünü ve neyi kapsadığını PRISMA raporlaması üzerinden değerlendirebilirsiniz[1]; yürüyen derlemeler için PROSPERO kayıtlarına bakın[2].
- Makalelerin sınırlılıklar paragrafında. Konunuza en yakın beş makalenin "limitations" bölümünü yan yana koyun. Birden fazla makalede tekrarlanan sınırlılık güçlü bir aday boşluktur; daha yeni çalışmaların bunu çözüp çözmediği ayrıca kontrol edilmelidir.
- Tescil edilmiş ama yayımlanmamış çalışmalarda. Tescil kayıtları[3], boşluğun kapanmakta olup olmadığını gösterir. Aynı soruda birden fazla kayıtlı çalışma bulunması boşluğun siz tamamlamadan kapanma riskini artırır; tasarımlarını ve sonuç ölçütlerini tek tek karşılaştırın. Tescil edilip yıllardır sonucu yayımlanmamış çalışmalar da ayrı bir sinyaldir.
- Kılavuzların kanıt düzeyi düşük önerilerinde. Klinik kılavuzlarda "uzman görüşü" ya da düşük kanıt düzeyiyle işaretlenmiş öneriler, alanın kendi kabul ettiği boşluklardır. GRADE gibi çerçeveler bu düzeyleri açıkça etiketler[4].
- Kendi pratiğinizdeki tekrarlayan belirsizlikte. Haftada birkaç kez karşılaştığınız ve her seferinde tahminle karar verdiğiniz durum, çoğu zaman gerçek bir boşluğun günlük hayattaki görünümüdür. Literatür taraması bu sezgiyi doğrulamak için yapılır, sezgi taramanın yerine geçmez.
Sahte boşluklar
- Kimsenin umursamadığı boşluk. Bir sorunun sorulmamış olması, sorulmaya değer olduğunu göstermez. Boşluğun yanında "cevaplanırsa ne değişir" sorusunun cevabı yoksa, o boşluk boş kalmayı hak ediyor olabilir.
- Yapılamadığı için boş olan boşluk. Etik olarak yürütülemeyecek, fonlanamayacak ya da yeterli vaka bulunamayacak bir soru: boşluk gerçek, çalışma imkânsız. Boşluğu bulduktan sonra yapılabilirliği ayrıca sınamak gerekir.
- Terim boşluğu. Kendi kullandığınız terimle arandığında boş görünen, alanın yerleşik terimiyle arandığında dolu çıkan konular. En sık rastlanan yanılgıdır.
- Kapanmış boşluk. Siz protokol yazarken yayımlanan bir çalışma boşluğu doldurabilir. Tarama, çalışma başlamadan önce bir kez daha tekrarlanmalıdır.
Savunulabilir boşluk beyanı: üç cümle
Boşluk, giriş bölümünün son paragrafında üç cümleye sığmalıdır. Yapı şudur:
Bilinen: ___ konusunda ___ gösterilmiştir (2-3 kaynak).
Bilinmeyen: Ancak bu çalışmaların tamamı ___ ile sınırlıdır; ___ değerlendirilmemiştir.
Neden önemli: Bu bilgi ___ kararını değiştirir / ___ uygulamasını etkiler. Bu çalışma ___ sorusunu ___ tasarımıyla ele almaktadır.
Bu üç cümleyi kaynak göstererek yazamıyorsanız boşluk henüz olgunlaşmamıştır. "Rastlanmamıştır" ifadesinin yerini burada somut bir sınır tarifi alır: çalışmalar şu grupta yapıldı, şu ölçüt kullanıldı, şu koşul denenmedi. Hakemin ikna olduğu şey yokluk iddiası değil, sınırın doğru çizilmiş olmasıdır.
Kaynaklar ve standartlar
- PRISMA 2020 — sistematik derlemelerin raporlanması. prisma-statement.org
- PROSPERO — sistematik derleme tescil kayıtları. crd.york.ac.uk/prospero
- WHO ICTRP — klinik araştırma tescil kayıtlarının ortak arama noktası. who.int
- GRADE — kanıt kalitesi ve öneri gücü derecelendirmesi. gradeworkinggroup.org
- Cochrane Library — sistematik derlemeler ve kanıt sentezleri. cochranelibrary.com
- EQUATOR Network — alan bazında raporlama rehberlerinin dizini. equator-network.org
Boşluğu bulmak taramanın en yorucu kısmı
KONSİL fikrinizi açık literatüre karşı sınarken yapılmış kısmı saklamaz: hangi alanların dolu olduğunu söyler, sonra savunulabilir boşluğu ayrı bir gerekçe olarak yazar. Örnek raporda kısmen özgün bulunmuş bir fikrin boşluk beyanının nasıl kurulduğunu görebilirsiniz.
Kapalı betaya başvur