Yağmacı dergi nedir?

Tanım, Nisan 2019’da Ottawa’da bir araya gelen, on ülkeden 43 katılımcının uzlaşısıdır; katılımcılar arasında yayıncı topluluklar, fon kuruluşları, araştırmacılar, kütüphaneler ve araştırmaya etkin katılan hastalar vardı (Grudniewicz ve ark., Nature 2019). Tanım şu dört özelliği sayar: yanlış veya yanıltıcı bilgi, iyi editoryal ve yayın uygulamalarından sapma, şeffaflık eksikliği, saldırgan ve ayrım gözetmeyen davet. Yanlış bilgi örnekleri arasında sahte etki faktörü, yanlış adres ve asılsız dizin ya da üyelik iddiaları vardır.

Grup, dergi kalitesini ve aldatma niyetini tanımın dışında bıraktı: kaynakları yetersiz bir dergi de düşük kaliteli olabilir, ama aldatma niyeti taşımaz. Dizin ya da kuruluş üyeliği (örneğin COPE, DOAJ) tek başına kalite garantisi vermez; yağmacı dergiler bu listelere sızabilmiştir.

Bir dergiyi sorgulamak için Think. Check. Submit. kontrol listesi şunu sorar: dergiyi tanıyor musunuz, yayıncıya kolayca ulaşılıyor mu, hakemlik türü açık mı, makaleler dizinleniyor ve arşivleniyor mu, ücretler belirtilmiş mi, yayıncı COPE gibi bir girişime üye mi. Çoğuna ya da tümüne “evet” diyemiyorsanız makale göndermemeyi önerir. Cukier ve ark.’nın (BMC Med 2020) incelediği, yağmacı dergileri saptamaya yönelik 93 kontrol listesinin 90’ı kanıta dayalı geliştirilmemişti; liste sonucunu kesin hüküm değil, uyarı işareti olarak okumak gerekir.