KONSİL

Sözlük · Yayın ve etik

DOI nedir?

DOI (Digital Object Identifier), makale, veri seti ya da kitap gibi bir nesneyi kalıcı biçimde tanımlayan, önek ve sonekten oluşan bir numaradır. doi.org üzerinden nesnenin güncel adresine yönlendirir. DOI bir tanımlayıcıdır; kalite ya da hakemlik onayı göstergesi değildir.

DOI Vakfı, DOI’yi fiziksel, sayısal ya da soyut her türlü nesnenin dijital tanımlayıcısı olarak tanımlar. Numara, eğik çizgiyle ayrılan bir önek ve bir sonekten oluşur; vakfın verdiği örnek 10.1000/182’dir. Önek şimdilik her zaman 10 ile başlar ve DOI’yi kaydettiren kuruluşu gösterir; sonek o kuruluşun seçtiği, önek içinde benzersiz bir dizgedir. DOI’nin kendisinden nesne hakkında kesin bir şey çıkarılamaz.

DOI’leri tek bir merkez dağıtmaz. Sistemi DOI Vakfı yönetir; DOI’ler, Crossref (araştırma topluluğunun en çok başvurduğu kayıt kuruluşu) ve DataCite (araştırma verisi ile diğer çıktılar) gibi kayıt kuruluşları (registration agency) aracılığıyla kaydedilir. Makalenin DOI’sini genellikle dergi ya da yayıncı kaydettirir; web adresi değişirse yayıncı üstveriyi (metadata) günceller ve DOI aynı kalır. DOI bağlantısını açmak (çözümleme) ücretsizdir.

Crossref ve DataCite, DOI’nin tam bağlantı olarak (https://doi.org/10.xxxx/xxxxx) gösterilmesini ister; Crossref ayrıca başına “doi:” ya da “DOI:” eklenmemesini belirtir. Crossref’e göre DOI bir kalite ya da onay işareti değildir; yalnızca bir kaydın yayımlandığını doğrular. Kişileri tanımlamak için ORCID iD kullanılır.

Örnek

Varsayımsal bir kaynakçada, DOI Vakfı’nın örnek olarak verdiği 10.1000/182 numarası başında “doi:” olmadan https://doi.org/10.1000/182 biçiminde yazılır. Bağlantıya tıklayan okuyucuyu doi.org, o DOI için kayıtlı güncel adrese yönlendirir.

Dikkat edilecek nokta

DOI, bir yayının hakemli, denetlenmiş ya da güvenilir olduğunu göstermez. Crossref, DOI’nin kalite veya onay işareti olmadığını belirtir; dergi ve yayıncı ayrıca değerlendirilmelidir.

İlgili terimler

Rehberler ve araçlar

    Kaynaklar

    1. What is a DOI? — DOI Foundation
    2. DOI Handbook (September 2025), sections 2.3.2 and 2.7 — DOI Foundation, 2025
    3. Existing Registration Agencies — DOI Foundation
    4. Crossref DOI display guidelines — Crossref, 2017
    5. DataCite DOI display guidelines — DataCite
    6. Share your feedback on the new Crossref Member Practices — Crossref